2 - پيمان برادرى ميان مسلمانان يكى ديگر از اقدامات نخست رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در مدينه - و در روايتى پيش از آن در مكه - برقرار ساختن پيمان برادرى ميان مسلمانان به صورت دو به دو بود . اين عقد برادرى را مؤاخاة ناميده‌اند و بيشتر سيره نويسان ، پس از بناى مسجد از آن ياد كرده‌اند . دربارهء زمان دقيق آن اختلاف نظر وجود دارد . برخى برآنند كه پنج ماه پس از هجرت بوده ؛ برخى ديگر نه ماه گفته‌اند ، ديگران در زمان بناى مسجد و يا پيش از آن را معين كردند ، برخى ديگر يكسال پس از هجرت را . « 1 » اختلاف ديگر آن است كه آيا اين عقد اخوت در ميان مهاجرين و انصار بوده ، يعنى يك مهاجر با يك انصارى يا در ميان مهاجران بوده است . ابن اسحاق تنها از عقد برادرى مهاجرين و انصار ياد كرده است . « 2 » در ميان كسانى كه برادر يكديگر خوانده شده‌اند گاه دو مهاجر و گاه يك انصارى با يك مهاجر ديده مىشود . به نظر چنين مىآيد كه [ همان‌طور كه برخى مؤرخان گفته‌اند ] دو بار عقد مؤاخاة بسته شده است . يك بار در مكه در ميان مهاجران بود مانند عقد اخوت ابوبكر با عمر ، « 3 » حمزه با زيد بن حارثه ، عثمان و عبد الرحمن بن عوف ، « 4 » زبير و ابن مسعود ، عبيدة بن حارث با بلال و . . . خود رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم با على بن ابى طالب عليهما السلام . « 5 » بار دوم پيوند اخوتى بود كه در مدينه و ميان انصار و مهاجرين بسته شد . « 6 » قاعدتاً مشكلى كه مهاجران در مكه داشتند و هر كدام طبعاً عُلْقه‌هاى قبيله‌اى خود را تا حدودى قطع كرده بودند ، ايجاب كرده بود تا پيوند مؤاخاة در ميان آنان مطرح شود . در اين ميان افرادى كه در مكه با يكديگر عقد مؤاخاة داشتند - گرچه بعداً در مدينه از انصار برادرانى يافتند - اما بيشترشان پيوندهاى اخوت پيشين را حفظ كردند . « 7 » اين پيوند كه طبعاً ايجاد آن بر اساس وجوه اشتراك آنان با يكديگر بوده ، بعدها همچنان

--> ( 1 ) . سبل الهدى والرشاد ، ج 3 ، ص 533 ( 2 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 2 ، ص 505 - 504 ( 3 ) . نك : تاريخ جرجان ، ص 96 ؛ مختصر تاريخ دمشق ، ج 9 ، ص 139 ( 4 ) . نك : طبقات الكبرى ، ج 3 ، ص 56 ( 5 ) . وفاء الوفاء ، ج 1 ، ص 268 ؛ المستدرك ، ج 3 ، ص 14 ؛ المعجم الكبير ، ج 24 ، ص 137 ( 6 ) . تقسيم به دو بار بسته شدن عقد مواخاة در : سبل الهدى ، ج 3 ، ص 527 ؛ تاريخ الخميس ، ج 1 ، ص 353 ( از فتح البارى و ابن عبد البر ) آمده است . ( 7 ) . برخى نيز اخوت با برادران انصارى را پايدار داشتند دربارهء بلال و ابو رويحه انصارى ، نك : السيرة النبوية ، ابن هشام ، ج 2 ، ص 507 ؛ در تاريخ المدينه ، ج 3 ، ص 1056 - 1054